Ξύπνησες με ενόχληση στο λαιμό; Ο
πονόλαιμος είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα φθινοπώρου και χειμώνα και στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε ιογενή λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού.
Ένας ιογενής πονόλαιμος συνήθως υποχωρεί μόνος του μέσα σε λίγες ημέρες, χωρίς να χρειάζεται αντιβιοτική αγωγή. Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορείς να κάνεις από την πρώτη μέρα για να ανακουφιστείς από τα συμπτώματα.
Αυτό το άρθρο βασίζεται σε οδηγίες του Mayo Clinic και σε δεδομένα του NIH/MedlinePlus (2024–2025). Δεν αντικαθιστά την εξέταση από γιατρό.
Ιογενής ή βακτηριακός πονόλαιμος: Ποια η διαφορά;
Πριν από οτιδήποτε άλλο, αξίζει να κατανοήσουμε ότι δεν είναι όλοι οι πονόλαιμοι ίδιοι. Οι περισσότερες περιπτώσεις πονόλαιμου οφείλονται σε ιούς, όπως οι ρινοϊοί, οι αδενοϊοί, οι ιοί της γρίπης και άλλοι ιοί του αναπνευστικού. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία θέση στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων καθώς δεν δρουν κατά των ιών.
Ο βακτηριακός πονόλαιμος -πιο γνωστός ως στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα-, απαιτεί αντιβιοτική αγωγή και διαγνώσκεται με ταχεία δοκιμασία ή καλλιέργεια. Δεν μπορεί να διαγνωστεί αξιόπιστα μόνο από την εμφάνιση, γι αυτό και απαιτείται ιατρική εξέταση. Ο παρακάτω πίνακας αποτελεί μόνο μια ένδειξη και σίγουρα δεν αντικαθιστά την εξέταση απο ειδικό.
| Χαρακτηριστικό |
Ιογενής |
Βακτηριακός (Στρεπτόκοκκος) |
| Έναρξη |
Μπορεί να είναι σταδιακή ή απότομη |
Συχνά απότομη |
| Βήχας / καταρροή |
Συχνά παρόντα |
Συνήθως απουσιάζουν |
| Πυρετός |
Μπορεί να υπάρχει ή να απουσιάζει |
Συχνός, ενίοτε υψηλός |
| Άλλα συμπτώματα |
Συχνά συνυπάρχουν βραχνάδα, φτέρνισμα ή επιπεφυκίτιδα |
Μπορεί να υπάρχουν διογκωμένες αμυγδαλές, εξίδρωμα και ευαίσθητοι λεμφαδένες |
| Αντιβιοτικό; |
❌ Δεν βοηθά |
✅ Χορηγείται όταν επιβεβαιωθεί η διάγνωση και κριθεί απαραίτητο |
Τα παραπάνω χαρακτηριστικά δίνουν μόνο ενδείξεις. Δεν αρκούν για να ξεχωρίσεις με βεβαιότητα την ιογενή από τη στρεπτοκοκκική λοίμωξη. Για τη διάγνωση του στρεπτόκοκκου μπορεί να χρειαστεί rapid strep test ή καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος Αν δεν είσαι σίγουρος τι προκαλεί τον πονόλαιμό σου, ο φαρμακοποιός ή ο γιατρός σου μπορεί να σε βοηθήσει να εκτιμήσεις αν χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση.
Τι μπορείς να κάνεις από την πρώτη μέρα
Για τον ιογενή πονόλαιμο, ο στόχος είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων ενώ ο οργανισμός αντιμετωπίζει τον ιό μόνος του. Ορίστε τι έχει την καλύτερη τεκμηρίωση:
Γαργάρες με αλατόνερο
Το γαργάρισμα με αλατόνερο μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση του πονολαίμου. Η συνιστώμενη αναλογία είναι ¼ έως ½ κουταλάκι αλάτι σε ένα ποτήρι (240 ml) χλιαρό νερό. Μπορεί να επαναληφθεί αρκετές φορές την ημέρα. Δεν ταιριάζει για μικρά παιδιά που δεν μπορούν να κάνουν γαργάρες με ασφάλεια.
Ζεστά υγρά
Ζεστά (όχι καυτά) υγρά και σούπες, όπως ζωμός, τσάι χωρίς καφεΐνη ή ζεστό νερό με μέλι, μπορούν να δράσουν καταπραϋντικά στον πονόλαιμο. Η ενυδάτωση βοηθά γενικά στη διατήρηση της υγρασίας των βλεννογόνων και κάνει την κατάποση πιο άνετη.
Μέλι
Το μέλι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καταπράυνση του πονόλαιμου. Μπορεί να προστεθεί σε ζεστό τσάι ή χλιαρό νερό. Ωστόσο να θυμάστε ότι δεν δίνεται ποτέ σε παιδιά κάτω των 12 μηνών λόγω κινδύνου αλλαντίασης (βρεφικού βοτουλισμού).
Αναλγητικά για τον πόνο και τον πυρετό
Για την ανακούφιση του πόνου και τη μείωση του πυρετού, πολλοί χρησιμοποιούν παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη. Η επιλογή και η δόση εξαρτώνται από την ηλικία, το βάρος και την κατάσταση υγείας - συμβουλέψου τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σου για τη σωστή επιλογή.
Παστίλιες και σπρέι λαιμού
Παστίλιες - καραμέλες μπορούν να καταπραΰνουν τον πονόλαιμο. Στο φαρμακείο διατίθενται διάφορα σκευάσματα — παστίλιες, spray για το λαιμό, σιρόπια και διαλύματα γαργάρας, με διαφορετικά συστατικά που μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση. Ο φαρμακοποιός μπορεί να σε βοηθήσει να επιλέξεις το κατάλληλο για την ηλικία σου και τα συμπτώματά σου.
⚠️ Προσοχή με τις παστίλιες σε παιδιά: Σε μικρά παιδιά, μην προσφέρεις παστίλιες ή σκληρές καραμέλες χωρίς να ελέγξεις την ηλικιακή ένδειξη του προϊόντος και αν μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν με ασφάλεια.
Ενυδάτωση και ξεκούραση
Η επαρκής πρόσληψη υγρών διατηρεί τον λαιμό υγρό, διευκολύνει την κατάποση και βοηθά στην αποφυγή αφυδάτωσης. Περιόρισε το αλκοόλ και απόφυγε όσα ροφήματα ή τρόφιμα ερεθίζουν τον λαιμό σου. Επίσης, σε περίπτωση που τα συμπτώματα συνοδεύονται από βραχνάδα, φρόντισε να "ξεκουράζεις τη φωνή σου, χωρίς να μιλάς πολύ.
Πότε να πας στον γιατρό
Ο πονόλαιμος στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτεί ιατρική επίσκεψη. Υπάρχουν όμως κάποια συμπτώματα και ενδείξεις που χρειάζονται αξιολόγηση, όπως:
- Αδυναμία κατάποσης του σάλιου ή σιελόρροια, έντονη μονόπλευρη διόγκωση/πόνος και δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος - μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερη κατάσταση και χρειάζονται άμεση αξιολόγηση
- Υψηλός πυρετός (υψηλός ή επίμονος πυρετός) που δεν υποχωρεί
- Πρησμένοι λεμφαδένες στον λαιμό με έντονο πόνο
- Λευκές κηλίδες στις αμυγδαλές ή τον φάρυγγα
- Πονόλαιμος που επιδεινώνεται ή δεν βελτιώνεται μετά από 7 ημέρες
- Εξάνθημα που εμφανίζεται μαζί με τον πονόλαιμο
- Επανεμφάνιση πυρετού αφού είχε υποχωρήσει
⚠️ Σημαντικό: Μην λαμβάνεις αντιβιοτικό χωρίς ιατρική εξέταση. Η αυθαίρετη χρήση αντιβιοτικών δεν βοηθά στον ιογενή πονόλαιμο και συμβάλλει στο πρόβλημα της αντιμικροβιακής αντοχής.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο καιρό διαρκεί συνήθως ο πονόλαιμος;
Ένας τυπικός ιογενής πονόλαιμος βελτιώνεται μέσα σε 3 έως 7 ημέρες. Αν δεν παρατηρείς βελτίωση μετά από 7 ημέρες ή αν τα συμπτώματα επιδεινώνονται, πρέπει να επισκεφτείς γιατρό.
Χρειάζομαι αντιβιοτικό για τον πονόλαιμο;
Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν στον ιογενή πονόλαιμο, που αποτελεί τη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων. Αν υπάρχει υποψία βακτηριακής λοίμωξης (στρεπτόκοκκος), ο γιατρός θα αξιολογήσει αν χρειάζεται εξέταση και αντιβιοτική αγωγή.
Μπορώ να πάω στη δουλειά με πονόλαιμο;
Αν έχεις πυρετό ή αισθάνεσαι άρρωστος, είναι προτιμότερο να μείνεις σπίτι. Αν τα συμπτώματα είναι ήπια και επιστρέψεις στις δραστηριότητές σου, φρόντισε να περιορίσεις τη μετάδοση: πλένε συχνά τα χέρια σου, κάλυπτε τον βήχα και το φτέρνισμα και απόφυγε τη στενή επαφή με ευάλωτα άτομα. Αν έχεις συμπτώματα λοίμωξης του αναπνευστικού, σκέψου και το ενδεχόμενο ελέγχου για COVID-19 ή γρίπη, ανάλογα με την περίσταση.
Τι να τρώω με πονόλαιμο;
Τρόφιμα που είναι εύκολα στην κατάποση περιλαμβάνουν ζωμούς, σούπες, μαλακά φρούτα, γιαούρτι και πουρέ. Κρύα τρόφιμα όπως παγωτό ή παγωμένα ροφήματα μπορεί επίσης να ανακουφίσουν. Απόφυγε πικάντικες ή όξινες τροφές.
Τα γαργαρίσματα με αλατόνερο πραγματικά βοηθούν;
Τα διαθέσιμα δεδομένα -μεταξύ άλλων κλινική μελέτη του 2024- δείχνουν ότι τα γαργαρίσματα με αλατόνερο μπορούν να μειώσουν την ενόχληση. Είναι ασφαλής, εύκολη και οικονομική επιλογή για ενήλικες και παιδιά άνω των 6 ετών που μπορούν να κάνουν γαργάρες με ασφάλεια.
Διαβάστε ακόμη:
• Έπαθα Ψύξη! Συμπτώματα, αντιμετώπιση και πότε να δεις γιατρό
• Πώς να προλάβεις το κρυολόγημα - τι να πάρεις από το φαρμακείο
• Κρυολόγημα στα παιδιά: Πότε φταίει ο ιός και πότε χρειάζεται γιατρός
Κλαίρη Μιχαλάκου
Φαρμακοποιός,
Founder and CEO του Pharm16
Πηγές:
• Mayo Clinic — Sore throat: Diagnosis and treatment, mayoclinic.org (2024)
• Mayo Clinic — Strep throat: Diagnosis and treatment, mayoclinic.org (2024)
• Mayo Clinic — Cold remedies: What works, what doesn't, mayoclinic.org (2024)
• MedlinePlus/NIH — Sore throat, medlineplus.gov (2025)
• Clinical Trial — Mouth and Throat Rinse for Acute Sore Throat, clinicaltrials.gov (2024–2025)
* Οι πληροφορίες αυτές στοχεύουν αποκλειστικά στην ενημέρωσή σας. Σε περίπτωση αμφιβολίας ή επιδείνωσης των συμπτωμάτων, απευθυνθείτε στον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
