Ξύπνησες σήμερα με ένα μικρό αλλά εξαιρετικά επώδυνο σημαδάκι στη γλώσσα ή στο εσωτερικό του μάγουλου και τώρα κάθε μπουκιά φαγητού γίνεται δοκιμασία; Πιθανότατα πρόκειται για άφθα. Πρόκειται για ένα από τα πιο συχνά στοματικά προβλήματα! Σύμφωνα μάλιστα με την
American Academy of Oral Medicine, οι
άφθες εμφανίζονται στο
20% του γενικού πληθυσμού, με τις γυναίκες και τα νεότερα άτομα να πλήττονται συχνότερα. Η καλή είδηση; Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αθώες και υποχωρούν μόνες τους αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις που απαιτούν ιατρική εκτίμηση.
Το ήξερες; Οι άφθες (αφθώδη έλκη) δεν είναι μεταδοτικές και δεν σχετίζονται με τον επιχείλιο έρπη. Αν μια άφθα δεν υποχωρεί μέσα σε 10–14 ημέρες, χρειάζεται εξέταση από οδοντίατρο ή στοματολόγο.
Τι είναι οι άφθες και πώς τις αναγνωρίζεις;
Οι άφθες είναι μικρά επώδυνα έλκη που εμφανίζονται στον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας -στη γλώσσα, στα χείλη, στα ούλα ή στο εσωτερικό των παρειών. Έχουν συνήθως λευκή ή κιτρινωπή επιφάνεια με κόκκινο περίγραμμα και προκαλούν πόνο, τσούξιμο και δυσφορία κατά το φαγητό και την ομιλία.
Σύμφωνα με την Mayo Clinic, υπάρχουν τρεις τύποι: οι μικρές άφθες (πιο συχνές, 1–10mm, υποχωρούν σε 7–14 μέρες χωρίς ουλή), οι μεγάλες άφθες (πάνω από 10mm, πιο επώδυνες, χρειάζονται έως 6 εβδομάδες και μπορεί να αφήσουν ουλή) και οι ερπητόμορφες άφθες (πολλά μικρά έλκη ταυτόχρονα, συνήθως σε ηλικιωμένους).
Γιατί εμφανίζονται οι άφθες;
Σύμφωνα με το Cleveland Clinic, οι ακριβείς αιτίες δεν είναι πλήρως κατανοητές, αλλά η κύρια θεωρία είναι ότι το ανοσοποιητικό αντιδρά εναντίον κυττάρων του βλεννογόνου. Πολλοί παράγοντες μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνισή τους.
Μικροτραυματισμοί αποτελούν τη συχνότερη άμεση αιτία — αδέξιο βούρτσισμα, τυχαίο δάγκωμα της γλώσσας, ορθοδοντικοί μηχανισμοί ή κακή εφαρμογή οδοντοστοιχίας μπορούν να πυροδοτήσουν την εμφάνιση άφθας. Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι το έντονο στρες και η χρόνια κόπωση, που αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα και κάνουν τον βλεννογόνο πιο ευάλωτο.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι διατροφικές ελλείψεις: σύμφωνα με μελέτες που δημοσιεύτηκαν στο Journal of Oral Pathology & Medicine, η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, φολικού οξέος, σιδήρου και ψευδαργύρου συνδέεται άμεσα με συχνότερη εμφάνιση αφθών. Οι ορμονικές διακυμάνσεις — ειδικά πριν από την έμμηνο ρύση — μπορούν επίσης να ευνοήσουν την εμφάνισή τους, ενώ ορισμένα τρόφιμα όπως σοκολάτα, καρύδια, φράουλες και εσπεριδοειδή λειτουργούν ως εκλυτικοί παράγοντες σε ευαίσθητα άτομα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συχνά επαναλαμβανόμενες άφθες μπορεί να αποτελούν σύμπτωμα υποκείμενης πάθησης, όπως κοιλιοκάκη, νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα ή — σπανιότερα — νόσος Behçet. Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται ιατρική διερεύνηση.
| Αιτία |
Τι συμβαίνει |
| Μικροτραυματισμοί |
Αδέξιο βούρτσισμα, δάγκωμα, ορθοδοντικοί μηχανισμοί |
| Στρες & κόπωση |
Αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό — ο πιο συχνός εκλυτικός παράγοντας |
| Έλλειψη Β12, σιδήρου, φολικού |
Τεκμηριωμένη σύνδεση με συχνότερη εμφάνιση αφθών |
| Ορμόνες |
Συχνότερες πριν την έμμηνο ρύση |
| Υποκείμενες παθήσεις |
Κοιλιοκάκη, Crohn, ελκώδης κολίτιδα — απαιτεί ιατρική εκτίμηση |
Πώς θα ανακουφιστώ και πώς επιταχύνω την επούλωση;
Η θεραπεία σπάνια απαιτεί ιατρική αντιμετώπιση — στην πλειοψηφία τους οι άφθες υποχωρούν μόνες τους. Μέχρι τότε όμως, η σωστή φροντίδα κάνει μεγάλη διαφορά τόσο στον πόνο όσο και στον χρόνο επούλωσης.
Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι η σωστή στοματική υγιεινή. Χρησιμοποίησε μαλακή οδοντόβουρτσα για να αποφύγεις τον ερεθισμό, και επίλεξε οδοντόκρεμα χωρίς sodium lauryl sulfate (SLS) — ένα συστατικό που έχει συνδεθεί με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης αφθών σε ευαίσθητα άτομα, σύμφωνα με έρευνες στο Journal of Clinical Dentistry.
Στη συνέχεια, τα εξειδικευμένα τοπικά προϊόντα για άφθες — σε gel, spray ή διάλυμα — δρουν δημιουργώντας προστατευτικό φιλμ πάνω στην πληγή, μειώνοντας τον πόνο και επιταχύνοντας την επούλωση. Το ξέπλυμα με αλατόνερο (½ κουταλάκι αλάτι σε ποτήρι χλιαρό νερό) είναι μια απλή φυσική λύση που βοηθά στη μείωση φλεγμονής. Ταυτόχρονα, φρόντισε να αποφύγεις τρόφιμα που ερεθίζουν — αλμυρά, πικάντικα, ξινά και τραχιά — και ενίσχυσε τον οργανισμό σου με συμπληρώματα βιταμίνης Β12, ψευδαργύρου και σιδήρου αν υπάρχει διατροφική ανεπάρκεια.
Στο pharm16.gr θα βρεις ολοκληρωμένη γκάμα προϊόντων για άμεση ανακούφιση και επούλωση. Σε gel: Gum Afta Clear Gel και Synviva Aftamed Junior Gel (ειδικά για παιδιά). Σε spray και σταγόνες: Aftamed Oral Spray, Gum Afta Clear Spray και Unisept Buccal Care Drops. Σε στοματικό διάλυμα: Synviva Aftamed, Aloclair Plus Mouthwash και Octonion Oral Mouthwash.
Δες όλα τα προϊόντα για άφθες και στοματικά έλκη στο pharm16.gr
Πότε να πας αμέσως σε γιατρό ή οδοντίατρο
Αν και οι άφθες είναι συνήθως αθώες, ορισμένα σήματα απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της British Society for Oral Medicine, δεν πρέπει να αγνοήσεις τα παρακάτω: αν η άφθα δεν υποχωρήσει μέσα σε 2 εβδομάδες, αν επανεμφανίζεται πάνω από 3 φορές τον χρόνο, αν συνοδεύεται από πυρετό ή πρησμένους λεμφαδένες, αν είναι ασυνήθιστα μεγάλη (πάνω από 1cm), αν υπάρχει αιμορραγία, αν εμφανίζονται πολλές ταυτόχρονα ή αν παρατηρείς δυσκολία στην κατάποση.
⚠️ Σημαντικό (YMYL): Οι συχνά επαναλαμβανόμενες άφθες μπορεί να είναι πρώτο σύμπτωμα κοιλιοκάκης, νόσου Crohn ή ανοσολογικού προβλήματος. Μόνο ο γιατρός ή ο οδοντίατρος μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζονται περαιτέρω εξετάσεις.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι μεταδοτικές οι άφθες;
Όχι, οι άφθες δεν είναι μεταδοτικές και δεν σχετίζονται με τον έρπη. Αν βλέπεις πληγή στα εξωτερικά χείλη που εμφανίζεται μετά από έκθεση στον ήλιο ή άγχος, πρόκειται για επιχείλιο έρπη — εντελώς διαφορετική κατάσταση που απαιτεί άλλη θεραπεία.
Πόσο διαρκούν οι άφθες;
Οι μικρές άφθες υποχωρούν σε 7–14 ημέρες χωρίς θεραπεία. Με τη χρήση κατάλληλων τοπικών προϊόντων ο χρόνος επούλωσης μπορεί να μειωθεί σημαντικά και ο πόνος να ανακουφιστεί άμεσα. Οι μεγαλύτερες άφθες μπορεί να χρειαστούν έως 6 εβδομάδες.
Τι να τρώω όταν έχω άφθες;
Προτίμησε μαλακές και κρύες ή χλιαρές τροφές που δεν ερεθίζουν τον βλεννογόνο. Απόφευγε πικάντικα, αλμυρά, ξινά (εσπεριδοειδή, ντομάτα) και τραχιά τρόφιμα. Τα κρύα ροφήματα και το παγωτό μπορούν να ανακουφίσουν προσωρινά τον πόνο.
Άφθα ή έρπης, ποια η διαφορά;
Η διάκριση είναι σημαντική: οι άφθες εμφανίζονται στον εσωτερικό βλεννογόνο (γλώσσα, μάγουλο, ούλα), δεν είναι μεταδοτικές και δεν αφήνουν ουλή. Ο επιχείλιος έρπης εμφανίζεται στα εξωτερικά χείλη, είναι μεταδοτικός και προκαλείται από τον ιό HSV-1. Αν δεν είσαι σίγουρος, ο οδοντίατρος ή ο γιατρός θα ξεκαθαρίσει αμέσως.
Πώς να προλάβω τις άφθες;
Η τακτική στοματική υγιεινή, η διαχείριση στρες, ο επαρκής ύπνος και η αποφυγή τροφών που γνωρίζεις ότι σε επηρεάζουν μειώνουν σημαντικά τις πιθανότητες. Σε άτομα με συχνές άφθες, η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης Β12 και ψευδαργύρου μπορεί να βοηθήσει — πάντα μετά από αιματολογικό έλεγχο.
Διαβάστε ακόμη:
• Κακοσμία στόματος: Αίτια, αντιμετώπιση & φυσικές λύσεις για φρέσκια αναπνοή
• Στοματική φροντίδα: Όλα όσα χρειάζεται να ξέρεις
• Πώς το οδοντικό νήμα προστατεύει από εγκεφαλικό και καρδιοπάθειες
Κλαίρη Μιχαλάκου
Φαρμακοποιός,
Founder and CEO του Pharm16
Πηγές: • Mayo Clinic — Canker sore: Symptoms & causes, mayoclinic.org (ανανεώθηκε 2024)
• Cleveland Clinic — Canker Sores (Aphthous Ulcers), my.clevelandclinic.org (2024)
• American Academy of Oral Medicine — Recurrent Aphthous Stomatitis, aaom.com
• British Society for Oral Medicine — Guidelines on management of recurrent aphthous stomatitis
• Jurge S. et al. — «Recurrent aphthous stomatitis», Journal of Oral Pathology & Medicine, 2023
* Οι πληροφορίες στοχεύουν αποκλειστικά στην ενημέρωσή σας και δεν αντικαθιστούν τη γνωμάτευση γιατρού ή οδοντιάτρου. Σε περίπτωση αμφιβολίας, απευθυνθείτε σε ειδικό.
