Αναπαραγωγικοί Παράγοντες Κινδύνου

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΤΣΙΓΓΙΝΟΥ & ΚΩΝ/ΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ

Κέντρο Μαστού Α’ Μ/Γ κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσ. “Αλεξάνδρα”

Η εμφάνιση του καρκίνου του μαστού σε νέες γυναίκες προκαλούσε μέχρι πρόσφατα αμηχανία, τόσο ως προς τη διάγνωση όσο και ως προς την αντιμετώπισή του. Σήμερα είναι αντιληπτό ότι, αν και αποτελεί κατεξοχήν νόσο των εμμηνοπαυσιακών γυναικών, ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε φάση της αναπαραγωγικής ηλικίας μιας γυναίκας. Οι παράγοντες κινδύνου για τα περιστατικά αυτά δεν είναι καλά ξεκαθαρισμένοι εκτός από την επίδραση γνωστών μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA1/2 και στα πλαίσια του συνδρόμου καρκίνου μαστού/ωοθηκών, οπότε η νόσος εμφανίζεται χαρακτηριστικά σε νεαρή ηλικία.

Ο καρκίνος του μαστού είναι σχεδόν αποκλειστικά συνδεδεμένος με το θήλυ φύλο, επομένως οι αναπαραγωγικοί παράγοντες έχουν από νωρίς αναγνωρισθεί ότι συμμετέχουν στη διαμόρφωση του κινδύνου μιας γυναίκας να εμφανίσει τη νόσο. Η πρώιμη εμμηναρχή όπως και η καθυστέρηση της εμμηνόπαυσης επιβαρύνουν μια γυναίκα, αλλά είναι παράγοντες που δεν εξαρτώνται από τις επιλογές της.

Οι παράγοντες κινδύνου που εξαρτώνται από τον τρόπο ζωής των γυναικών αφορούν θέματα που έχουν να κάνουν με την εγκυμοσύνη και τη γέννηση των παιδιών. Έτσι, είναι γνωστό ότι ο κίνδυνος είναι μικρότερος σε γυναίκες που γενούν το πρώτο παιδί τους πρίν τα 25 τους χρόνια, θηλάζουν για περισσότερο από 6 μήνες αποκλειστικά (η διακοπή της περιοδου κατά τη λοχεία θεωρείται ότι αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα προφύλαξης), και ολοκληρώνουν την οικογένειά τους σε νεαρή ηλικία. Αντίθετα, τόσο η ατοκία, όσο μια πρώτη κύηση μετά τα 35, έχει φανεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου μαστού. Επιπλέον μετά από κάθε τελειόμηνο εγκυμοσύνη, ακολουθεί ένα διάστημα κατά το οποίο ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι αυξημένος. Το χρονικό αυτό διάστημα είναι μεγαλύτερο όσο αυξάνει η ηλικία της γυναίκας. Επομένως, ο “επικίνδυνος” χρόνος μπορεί να διαρκεί 5 έτη για την 25 χρονη μητέρα ενώ να φθάνει τα 8-10 χρόνια για την αντίστοιχη 35χρονη.

Σήμερα όλο και περισσότερες γυναίκες απευθύνονται σε κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με σκοπό να επιτύχουν μια εγκυμοσύνη. Οι διαδικασίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ART) και ιδιαίτερα η διαδικασία ωοθηκικής διέγερσης με σκοπό τη συλλογή ωαρίων για εξωσωματική αναπαραγωγή (IVF) προβληματίζουν ως προς την πιθανότητα να συμμετέχουν στην εμφάνιση καρκίνου μαστού. Η ανησυχία ξεκινάει από τη γνώση ότι οι υπερ-οιστρογονικές καταστάσεις επιβαρύνουν τον κίνδυνο για καρκίνο μαστού, και η ωοθηκική διέγερση χαρακτηρίζεται από απότομη και μεγάλη αύξηση των κυκλοφορούντων οιστρογόνων. Η κατάσταση αυτή όμως έχει συγκεκριμμένη διάρκεια και οι τιμές των οιστρογόνων επιστρέφουν στο φυσιολογικό μετά την ωοληψία. Η πραγματική απάντηση στην ανησυχία για τη σχέση της ωοθηκικής διέγερσης με τον καρκίνο του μαστού είναι σήμερα υπό διερεύνηση. Από τα υπάρχοντα δεδομένα θεωρείται ότι ο κίνδυνος για καρκίνο μαστού αυξάνεται κάπως (ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες) όταν: η διαδικασία μέχρι να επιτευχθεί κύηση διαρκεί περισσότερο από 1 έτος ή όταν τελικά μετά από πολλές προσπάθειες δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη, όταν η γυναίκα στην οποία απευθύνεται είναι μεγαλύτερη από 40 ετών και όταν υποβάλλεται σε περισσότερους από 6 (κατά άλλους 4 ή 5) κύκλους διέγερσης.

Για τους παραπάνω λόγους θεωρείται καλό οι γυναίκες να ξεκινούν και να ολοκληρώνουν την οικογένειά τους σε νεαρή ηλικία. Δεδομένων όμως των συνθηκών της σύγχρονης ζωής, δεν είναι πολύ συχνά εφικτό να γίνει τέτοιος προγραμματισμός στο lifestyle μιας γυναίκας. Έτσι, γνωρίζοντας τους παράγοντες που επιδρούν στην εμφάνιση καρκίνου του μαστού, μπορούμε να εντοπίσουμε τα άτομα εκείνα που παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο και χρειάζεται να παρακολουθούνται προσεκτικά, ώστε εάν η νόσος εμφανισθεί να μπορεί να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά.